Roszczenie o odszkodowanie nie wygasa po trzech latach, ale po ich upływie ubezpieczyciel albo sprawca mogą odmówić zapłaty, powołując się na przedawnienie — i sąd taki zarzut uwzględni. Problem w tym, że „trzy lata” to tylko najczęstsza wersja. Termin liczy się od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się (albo przy należytej staranności mógł się dowiedzieć) o szkodzie i o tym, kto za nią odpowiada, a nie od dnia zdarzenia — przy szkodzie na osobie nie obowiązuje przy tym dziesięcioletnia granica. Gdy szkoda wynika z przestępstwa, na przykład z wypadku drogowego z poważniejszymi obrażeniami, termin wynosi dwadzieścia lat. Przy szkodzie na osobie dziecka termin nie może skończyć się wcześniej niż dwa lata po osiągnięciu przez nie pełnoletności. A zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi zeruje zegar, który wobec ubezpieczyciela rusza od nowa dopiero po otrzymaniu decyzji. Wyjaśniamy, jak policzyć termin w swojej sprawie, co go przerywa, co tylko wstrzymuje — i dlaczego sprawy sprzed lat nie zawsze są stracone.
Przedawnienie nie odbiera prawa, tylko daje drugiej stronie broń
Przedawnione roszczenie nadal istnieje, ale traci ochronę sądową. Zgodnie z art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego po upływie terminu ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia. Ubezpieczyciel podniesie więc zarzut przedawnienia, a sąd oddali powództwo, nawet jeśli szkoda była bezsporna i dobrze udokumentowana. W sprawach przeciwko ubezpieczycielom sąd nie bada przedawnienia z urzędu — czeka na zarzut. Profesjonalny pozwany zgłasza go jednak praktycznie zawsze, więc liczenie na „przeoczenie” nie jest żadną strategią.
Przedawnione roszczenie można zaspokoić dobrowolnie. Jeżeli ubezpieczyciel wypłaci świadczenie mimo upływu terminu, nie może później żądać zwrotu, twierdząc, że zapłacił przedawniony dług (art. 411 pkt 3 k.c.). Zdarza się to rzadziej, niż chcieliby poszkodowani, ale pokazuje sens przedawnienia: to nie kara za zwłokę, tylko narzędzie obrony, z którego druga strona może skorzystać albo nie.
Istnieje też wąska furtka w drugą stronę. W wyjątkowych sytuacjach sąd może uznać, że podniesienie zarzutu przedawnienia stanowi nadużycie prawa (art. 5 k.c.), na przykład gdy zwłoka poszkodowanego była krótka i usprawiedliwiona ciężkim stanem zdrowia albo gdy druga strona sama wprowadzała go w błąd co do szans na ugodę. Sądy sięgają po tę konstrukcję ostrożnie, głównie w sprawach o poważne szkody na osobie. To argument ratunkowy, a nie plan na prowadzenie sprawy.
Ile czasu jest na roszczenie — terminy w pigułce
Większość roszczeń odszkodowawczych wynika z czynów niedozwolonych, czyli wypadków, błędów medycznych, zalań czy pożarów spowodowanych przez kogoś innego. Dla nich podstawą jest art. 442¹ k.c., a dla roszczeń z własnej polisy — art. 819 k.c. W tabeli zebraliśmy najczęstsze sytuacje.
| Sytuacja | Termin | Od kiedy liczyć |
|---|---|---|
| Szkoda na mieniu, np. kolizja, zalanie, pożar bez znamion przestępstwa | 3 lata, najpóźniej 10 lat od zdarzenia | Od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i osobie odpowiedzialnej |
| Szkoda na osobie: obrażenia, rozstrój zdrowia | 3 lata, bez 10-letniej granicy | Od dowiedzenia się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej, nawet jeśli nastąpiło to wiele lat po zdarzeniu |
| Szkoda wynikła z przestępstwa, np. wypadek z obrażeniami powyżej 7 dni | 20 lat | Od dnia popełnienia przestępstwa; przy szkodzie na osobie — nie krócej niż 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie |
| Szkoda na osobie małoletniego | Koniec nie wcześniej niż 2 lata po uzyskaniu pełnoletności | Ochrona minimalna — dłuższy termin z innych reguł ma pierwszeństwo |
| Roszczenia z własnej polisy: AC, mieszkaniowa, NNW | 3 lata | Od wymagalności świadczenia; zgłoszenie szkody przerywa bieg |
Wobec ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej sprawcy obowiązuje ten sam termin co wobec samego sprawcy — przesądza o tym art. 819 § 3 k.c. Jeśli więc szkoda wynikła z przestępstwa i wobec sprawcy biegnie dwadzieścia lat, tyle samo czasu jest na roszczenie wobec jego ubezpieczyciela OC.
„Dowiedzenie się o szkodzie” — najważniejsze słowa w całym przepisie
Trzyletni termin nie startuje w dniu wypadku, operacji czy zalania, tylko w dniu, w którym poszkodowany wie dwie rzeczy jednocześnie: że poniósł szkodę i kto za nią odpowiada. Przy kolizji obie informacje zwykle pojawiają się tego samego dnia. W wielu innych sprawach od zdarzenia do tej wiedzy mija sporo czasu.

Najlepiej widać to przy błędach medycznych. Pacjent może latami żyć z przekonaniem, że jego dolegliwości to naturalny przebieg choroby, dopóki inny lekarz nie stwierdzi, że wcześniejsze leczenie odbiegało od standardu. Dopiero wtedy pojawia się pytanie, czy to był błąd medyczny, czy powikłanie, i od tej chwili można mówić o wiedzy o szkodzie i osobie odpowiedzialnej. Podobnie bywa przy szkodach ujawniających się stopniowo, na przykład pęknięciach budynku po pracach prowadzonych na sąsiedniej działce — z zastrzeżeniem, że przy szkodzie na mieniu po dziesięciu latach od zdarzenia roszczenie przedawnia się niezależnie od wiedzy poszkodowanego.
Ważne zastrzeżenie: przepis mówi o dniu, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie. Nie da się więc przesuwać terminu, ignorując oczywiste sygnały. Kto wiedział o przecieku i przez dwa lata nie sprawdził, skąd się bierze, nie może później twierdzić, że o sprawcy dowiedział się dopiero przy remoncie.
Przy szkodzie na osobie działa dodatkowa ochrona z art. 442¹ § 3 k.c.: termin nie może zakończyć się wcześniej niż trzy lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie odpowiedzialnej. Oznacza to, że przy obrażeniach i rozstroju zdrowia nie obowiązuje dziesięcioletnia granica liczona od zdarzenia. Ma to znaczenie przy błędach diagnostycznych wychodzących na jaw dopiero przy kolejnym leczeniu oraz przy następstwach urazu, których wcześniej nie dało się przewidzieć.
Trzeba przy tym pamiętać o zasadzie jedności szkody, utrwalonej w orzecznictwie. Termin biegnie od dowiedzenia się o szkodzie, a nie o jej pełnym rozmiarze. Jeśli poszkodowany wiedział o urazie, a później jedynie narastają jego skutki, sądy zwykle liczą termin od pierwotnej wiedzy, a nie od każdego kolejnego pogorszenia. Dlatego w pozwie warto żądać ustalenia odpowiedzialności pozwanego za szkody, które mogą ujawnić się w przyszłości — przy szkodzie na osobie Sąd Najwyższy potwierdził, że poszkodowany ma w tym interes prawny.
Dwadzieścia lat przy przestępstwie — częściej, niż się wydaje
Gdy szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, roszczenie przedawnia się z upływem dwudziestu lat od dnia popełnienia przestępstwa, niezależnie od tego, kiedy poszkodowany dowiedział się o szkodzie i o sprawcy (art. 442¹ § 2 k.c.). Nie chodzi wyłącznie o głośne sprawy kryminalne. Spowodowanie wypadku drogowego z naruszeniem zasad bezpieczeństwa w ruchu, w którym ktoś doznał naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia trwającego dłużej niż siedem dni, jest przestępstwem z art. 177 Kodeksu karnego. Dla poszkodowanych w takim wypadku termin wynosi dwadzieścia lat, i to dla całej szkody — także zniszczonego samochodu czy utraconych zarobków, a nie tylko zadośćuczynienia.
Granica siedmiu dni ma więc znaczenie nie tylko karne. Gdy naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia trwały nie dłużej niż siedem dni, a także przy kolizji bez rannych, co do zasady wchodzi w grę tylko odpowiedzialność za wykroczenie, a wtedy obowiązują zwykłe trzy lata. Dlatego dokumentacja medyczna z pierwszych dni po zdarzeniu ma podwójną wagę: pokazuje rozmiar szkody i pomaga ustalić, który termin przedawnienia w ogóle stosować.
Wyrok karny nie jest warunkiem. Jeśli sprawca nie został skazany — bo zmarł, postępowanie umorzono albo w ogóle nie zostało wszczęte — sąd cywilny może samodzielnie ustalić, że czyn wypełniał znamiona przestępstwa, i zastosować dwudziestoletni termin. To samo dotyczy przestępstw innych niż drogowe: narażenia pracownika na niebezpieczeństwo przez osobę odpowiedzialną za BHP, nieumyślnego spowodowania uszczerbku na zdrowiu przez lekarza czy sprowadzenia pożaru zagrażającego wielu osobom lub mieniu w wielkich rozmiarach. W sprawach wypadków przy pracy i błędów medycznych to częsty, choć mało znany ratunek dla roszczeń zgłaszanych po latach.
Co przerywa, a co tylko wstrzymuje bieg przedawnienia
Przerwanie przedawnienia oznacza, że czas, który upłynął dotąd, przestaje się liczyć, a termin biegnie od początku. Zgodnie z art. 123 § 1 k.c. bieg przedawnienia przerywa każda czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju, podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia, a także uznanie roszczenia przez zobowiązanego. W sprawach z udziałem ubezpieczycieli dochodzi trzecia, w praktyce najważniejsza przyczyna: samo zgłoszenie szkody.
- zgłoszenie szkody lub roszczenia ubezpieczycielowi
- wniesienie pozwu, także w elektronicznym postępowaniu upominawczym
- wniosek o zabezpieczenie roszczenia złożony w sądzie
- uznanie roszczenia przez sprawcę, także dorozumiane
- pisemna prośba sprawcy o rozłożenie długu na raty
- powództwo cywilne wytoczone w procesie karnym
Ostatnia pozycja wymaga doprecyzowania, bo wokół niej narosło wiele nieporozumień. Samo zawiadomienie o przestępstwie ani udział w procesie karnym w roli pokrzywdzonego czy oskarżyciela posiłkowego nie przerywają przedawnienia roszczeń cywilnych. Skutek ten ma dopiero powództwo cywilne wytoczone w procesie karnym albo pozew w sądzie cywilnym.
Zawezwanie do próby ugodowej i mediacja od 30 czerwca 2022 r. nie zerują terminu. Na czas postępowania pojednawczego lub mediacji przedawnienie stoi w miejscu, a potem biegnie dalej od miejsca, w którym się zatrzymało, a nie od nowa (art. 121 pkt 5 i 6 k.c.). Kto złoży zawezwanie na kilka dni przed upływem terminu, po nieudanej próbie ugody będzie miał na pozew tylko te kilka dni. Przy kończącym się terminie bezpieczniejszy jest pozew.
Przy ubezpieczeniach reguła jest szczególna i bardzo korzystna. Według art. 819 § 4 k.c. bieg przedawnienia przerywa się przez zgłoszenie ubezpieczycielowi roszczenia lub zdarzenia objętego ubezpieczeniem, a biegnie na nowo od dnia, w którym zgłaszający otrzymał na piśmie oświadczenie zakładu o przyznaniu lub odmowie świadczenia. Do czasu doręczenia decyzji termin wobec ubezpieczyciela w ogóle nie biegnie. Nawet jeśli likwidacja trwa miesiącami, ten czas nie skraca poszkodowanemu terminu. Przerwanie działa jednak wobec ubezpieczyciela, a nie wobec sprawcy osobiście, co ma znaczenie, gdy roszczenie przekracza sumę gwarancyjną polisy.
Data doręczenia decyzji powinna trafić do kalendarza. Od niej termin biegnie na nowo — w typowej sprawie są to trzy lata — a kolejne pisma, takie jak reklamacje, odwołania czy prośby o ponowną analizę, nie dają pewności ponownego przerwania biegu przedawnienia tego samego roszczenia. Orzecznictwo traktuje to ostrożnie, dlatego bezpieczniej liczyć od daty decyzji, a na zbliżający się koniec terminu reagować przede wszystkim pozwem. Gdy rozważasz, czy przyjąć ugodę, czy się odwoływać, sprawdź najpierw, ile czasu zostało do końca terminu.
Przykład liczenia terminu. Kolizja 15 marca 2024 r., bez rannych. Szkodę zgłoszono ubezpieczycielowi sprawcy 20 marca 2024 r. — od tego dnia przedawnienie nie biegnie.
Decyzję o częściowej wypłacie doręczono 3 czerwca 2024 r. Od tego dnia termin biegnie na nowo i kończy się 3 czerwca 2027 r.
Poszkodowany składał w tym czasie reklamacje, ale nie wniósł pozwu. Jeśli pozew o dopłatę zostanie wniesiony — złożony w sądzie albo nadany w placówce Poczty Polskiej — po 3 czerwca 2027 r., ubezpieczyciel podniesie zarzut przedawnienia i sąd oddali powództwo, choć kosztorys był ewidentnie zaniżony. Zawezwanie do próby ugodowej złożone tuż przed tą datą jedynie wstrzymałoby termin na czas postępowania pojednawczego, a nie dałoby nowych trzech lat.
Pułapki, przez które roszczenia przepadają najczęściej
Pierwsza pułapka dotyczy wypadków przy pracy. Postępowanie przed ZUS o jednorazowe odszkodowanie i spór z Zakładem w sądzie ubezpieczeń społecznych nie przerywają przedawnienia roszczeń wobec pracodawcy. To dwa odrębne tory, a postępowanie odwoławcze w dwóch instancjach potrafi zająć większość trzyletniego terminu. Przy roszczeniach uzupełniających od pracodawcy pozew często trzeba złożyć równolegle i ewentualnie wnosić o zawieszenie sprawy do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia przed ZUS.
Druga pułapka to zgłoszenie niewłaściwemu podmiotowi. Zgłoszenie szkody ubezpieczycielowi przerywa bieg tylko wobec tego zakładu. Jeśli zalanie zgłoszono z własnej polisy, a po latach okazuje się, że trzeba dochodzić reszty od wspólnoty mieszkaniowej odpowiedzialnej za stan pionu jako części wspólnej budynku, termin wobec wspólnoty biegł przez cały ten czas. Przy każdej szkodzie z kilkoma potencjalnie odpowiedzialnymi warto ustalić zawczasu, wobec kogo trzeba pilnować terminu.
Trzecia pułapka to zgłoszenie tylko części szkody. Zgłoszenie samego uszkodzenia auta nie zawsze chroni roszczenia o zadośćuczynienie za obrażenia, które pojawiły się później lub zostały w zgłoszeniu pominięte. Najbezpieczniej zgłaszać od razu wszystkie znane kategorie szkody, z zastrzeżeniem, że roszczenie zostanie uzupełnione po zakończeniu leczenia.
Czwarta pułapka to ugoda zawarta za wcześnie. Ugoda z klauzulą zrzeczenia się dalszych roszczeń nie ma nic wspólnego z przedawnieniem, ale skutek bywa identyczny: późniejsze następstwa urazu co do zasady nie dają już podstawy do dalszych żądań, a podważenie takiej ugody jest możliwe tylko wyjątkowo i bywa trudne. Przy niepewnym rokowaniu przyszłe szkody trzeba wyłączyć z ugody wprost, a nie liczyć na to, że i tak zostanie czas, by ich dochodzić.
Termin liczony w latach kończy się z upływem dnia, który datą odpowiada jego początkowi, a gdy ten dzień wypada w sobotę lub dzień ustawowo wolny, termin upływa w najbliższym dniu roboczym (art. 115 k.c.). Pozew nadany ostatniego dnia terminu w placówce operatora wyznaczonego, czyli Poczty Polskiej, co do zasady uznaje się za wniesiony w dniu nadania (art. 165 § 2 k.p.c.) — kurier tego skutku nie daje. Braki formalne lub nieopłacenie pozwu, jeśli nie zostaną usunięte w terminie, kończą się jednak zwrotem pozwu, a zwrócony pozew nie przerywa biegu przedawnienia. Bezpieczny bufor to kilka tygodni, a nie kilka godzin.
Szkody sprzed lat — kiedy jeszcze można działać
Sprawa, która wydaje się przedawniona, często taka nie jest. W praktyce kancelaryjnej powtarzają się cztery sytuacje, w których okazuje się, że termin wciąż biegnie.

Pierwsza to szkoda wynikła z przestępstwa. Wypadek drogowy z obrażeniami powyżej siedmiu dni sprzed dziesięciu czy piętnastu lat może nadal dawać podstawę do roszczeń wobec ubezpieczyciela OC sprawcy, bo termin wynosi dwadzieścia lat. Przez dwadzieścia lat od przestępstwa mogą też dochodzić roszczeń rodziny osób, które zginęły w wypadkach — zadośćuczynienia i odszkodowania związanych ze śmiercią bliskiej osoby z art. 446 k.c., a przy zgonach sprzed sierpnia 2008 r. zadośćuczynienia z art. 448 k.c.
Druga to szkoda na osobie poniesiona w dzieciństwie. Poszkodowany jako małoletni ma co najmniej dwa lata od uzyskania pełnoletności na dochodzenie roszczeń za szkodę na osobie, niezależnie od tego, co robili lub czego zaniedbali jego rodzice. Dzięki temu do sądów trafiają powództwa dotyczące urazów okołoporodowych i wypadków z dzieciństwa, wytaczane przez poszkodowanych, którzy są już dorośli.
Trzecia to wcześniejsza wypłata bez ugody albo ugoda bez pełnego zrzeczenia się roszczeń. Jeżeli ubezpieczyciel przyznał zadośćuczynienie decyzją, a poszkodowany nie podpisał zrzeczenia się dalszych roszczeń, dopłaty można dochodzić co najmniej przez trzy lata od doręczenia decyzji, a przy szkodzie wynikłej z przestępstwa zwykle znacznie dłużej.
Czwarta to szkoda, o której poszkodowany dowiedział się niedawno. Dotyczy to zwłaszcza błędów medycznych wychodzących na jaw przy dalszym leczeniu oraz takich następstw urazu, których wcześniej nie dało się przewidzieć. Trzyletni termin liczy się od tej wiedzy, a przy szkodzie na osobie nie obowiązuje dziesięcioletnia granica liczona od zdarzenia. Jeśli natomiast poszkodowany wiedział o urazie, a później jedynie narastają jego skutki, sądy zwykle liczą termin od pierwotnej wiedzy o szkodzie.
W każdej z tych sytuacji kluczowe są daty: zdarzenia, zgłoszenia szkody, doręczenia decyzji, diagnozy, uzyskania pełnoletności. Często rozstrzyga też to, czy sprawa była przedmiotem postępowania karnego i jak się ono zakończyło. Ocena przedawnienia to pierwszy krok w każdej sprawie o odszkodowanie, bo od niej zależy, czy w ogóle warto zbierać dalszą dokumentację.
Nie wiesz, czy Twoje roszczenie już się przedawniło?
Prześlij datę zdarzenia, decyzję ubezpieczyciela i podstawowe dokumenty. Policzymy termin w Twojej sprawie i ocenimy, czy wciąż można walczyć o odszkodowanie lub dopłatę.



1 Comment
Zwrot kosztów leczenia z OC sprawcy — co możesz odzyskać
[…] zapadnie dopiero w sądzie, zwykle z udziałem biegłego lekarza. Warto przy tym pilnować terminu przedawnienia: co do zasady to trzy lata od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się lub przy należytej […]